Landgræðsluverðlaunin veitt bændum í Núpasveit og Þistilfirði

Landgræðsluverðlaunin veitt bændum í Núpasveit og Þistilfirði

30.11.2017 / Landgræðsluverðlaunin 2017 voru afhent  á opnum fundi um landgræðslumál í Skúlagarði í Kelduhverfi fyrr í vikunni.  Verðlaunin voru veitt ábúendum  á Snartastöðum í Núpasveit og Laxárdal í Þistilfirði.  Landgræðsluverðlaunin eru veitt árlega einstaklingum og félagasamtökum sem hafa unnið að landgræðslu og landbótum.  Verðlaunagripirnir, Fjöregg Landgræðslunnar, eru unnir af Eik listiðju. Björn H. Barkarson afhenti verðlaunin fyrir hönd umhverfis- og auðlindaráðherra.

Snartarstaðir
Þau Helgi Árnason og Sigurlína J. Jóhannesdóttir hófu búskap Á Snartarstaðajörðinni í Núpasveit árið 1978 og búa þar í dag með um 500 fjár og 30-40 hross. Þau eru mikið áhugafólk um landgræðslu og hafa beitt hinum ýmsu aðferðum til slíkra starfa.

Þau Helgi og Sigurlína hafa verið virkir þátttakendur í verkefninu „Bændur græða landið“ síðan 1995 auk þess sem þau hafa notað lífrænan áburð og moð á mela á landareigninni. Einnig eru þá þátttakendur í gæðastýringu í sauðfjárrækt. Stunduð hefur verið skógrækt á Snartarstöðum síðan 2002, og hefur trjám nú verið plantað í um það bil 100  hektara, að mestu leiti lerki.

Árið 2004 gerðu Helgi og Sigurlína samning við Landgræðsluna um friðun og uppgræðslu Leirhafnarfjallgarðs og nærliggjandi lands í landi Snartarstaða. Var þá girt tæplega 20 km girðing og er það samstarfsverkefni Landgræðslunnar og þeirra hjóna að halda henni við og stunda landgræðslu innan hennar. Þarna hefur mikið og gott starf verið unnið á þessum tíma m.a. með notkun lúpínu og melgresis sem jafnvel hefur verið handdreift í mestu brattana.

Bændur í Laxárdal
Á jörðinni Laxárdal í Þistilfirði búa Eggert Stefánsson og Hjördís Matthilde Henriksen með 640 fjár, 18 hross og 9 nautgripi, en þau tóku við búskap af foreldrum Eggerts, Stefáni Eggertssyni og Hólmfríði Jóhannesdóttur, árið 2008.

Sumarið 1988 hentaði illa til heyskapar og skemmdist stór hluti af uppskeru þess sumars. Það markaði að einhverju leiti upphaf uppgræðslustarfa á Laxárdalsjörðinni þegar þessu heyi var dreift á rofmela á landareigninni. Þau Stefán og Hólmfríður, þáverandi bændur í Laxárdal, gerðust svo þátttakendur í verkefninu „Bændur græða landið“ strax upp úr 1990 og þau Eggert og Hjördís heldu áfram störfum innan verkefnisins eftir að þau tóku við búi. ´

Á þessum 25 árum hefur umtalsvert magn af tilbúnum og lífrænum áburði ratað á rofmelana í Laxárdal, en áætla má að það svæði sem farið hefur verið yfir í gegnum „Bændur græða landið“ sé að nálgast 100 hektara.

Bændur í Laxárdal eru þátttakendur í gæðastýringu í sauðfjárrækt og Eggert hefur einnig verið virkur meðlimur í Landgræðslufélagi Svalbarðshrepps allt frá stofnun þess árið 2003 og hefur nú gegnt formannsstöðu félagsins frá 2013, en sá félagsskapur hefur stundað landgræðslustörf á afréttarlöndum í Þistilfirði í gegnum Landbótasjóð Landgræðslunnar.

Sjá skrá yfir þá aðila sem hafa hlotið landgræðsluverðlaunin

Verðlaunahafar ásamt starfsmönnum Landgræðslunnar. F.v. Árni  Bragason landgræðslustjóri, Þór Kárason héraðsfulltrúi, Stefán Eggertsson og Eggert Stefánsson, Laxárdal í Þistilfirði, Helgi Árnason, Snartastöðum, Núpasveit, Daði Lange Friðriksson  héraðsfulltrúi, Sigurlína J. Jóhannesdóttir, Snartastöðum, Björn H. Barkarson umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og Sigríður Þorvaldsdóttir héraðsfulltrúi.

110 ár frá samþykkt laga um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands

22.11.2017 / Á þessu ári eru 110 ár liðin síðan Alþingi Íslendinga samþykkti lög um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands. Það er almennur skilningur að þessi lagasetning hafi í senn bjargað þeim skógarleifum sem eftir voru á landinu og stuðlað að því að ráðist var gegn sandfoki og landeyðingu. Segja má að þessi lög hafi verið fyrsta skrefið í átt til umhverfisverndar og bættrar umgengni við gróður landsins.

Á sumarþinginu 1907 lagði landstjórnin fram: „Frumvarp til laga um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands“. Þetta var eitt af hjartans málum Hannesar Haf­stein ráðherra. Frumvarpið var samþykkt samhljóða miðvikudaginn 11. september. Friðrik VIII. Danakonungur staðfesti lögin svo 22. nóvember og þau tóku gildi 1. janúar 1908. Þar með var undanfari Landgræðslu ríkisins tekinn til starfa. Var ýmist talað um sandgræðsluna eða Sandgræðsluna fyrstu árin.

Lögin voru stutt, aðeins fimm greinar, og þau einkennast fremur af áhuga Íslendinga á þessum árum á skógrækt en bjargföstum vilja að hefta sandfok. Með þeim voru skógrækt og sandgræðsla sett undir sömu yfirstjórn og er sérstaklega tekið fram í fyrstu grein laganna að svo skuli vera. Í annarri grein er kveðið á um að skipa skuli forstjóra fyrir skógræktarmál landsins, skógræktarstjóra, „og skal hann einnig hafa á hendi forstjórn opinberra ráðstafana, sem gjörðar verða til þess að varna sandfoki.“ Í þriðju grein er boðað að ráðherra skipi menntaða skógarverði eftir þörfum sem eiga að aðstoða skógræktarstjóra og sjá um skógræktarjarðir og trjáræktunarsvæði í eigu hins opinbera. Svo endar greinin með þessum orðum: „Fela má og skógarvörðum athugun og skrásetning sandfokssvæða og eftirlit með framkvæmd sandfoksráðstafana, er gjörðar kunna að verða.“

Þetta er allt og sumt sem segir um sandgræðsluna í lögunum en um nán­ari útfærslu á störfum og starfssviði skógrækt­arstjóra og skógarvarða er vísað í reglugerð. Agner Francisco Kofoed­ Hansen skógræktarstjóri var fyrsti yfirmaður sand­græðslumála á Íslandi. Hann þokaði ýmsum málum áleiðis og skrifaði meðal annars eina fyrstu vísindagrein sem skrifuð hefur verið um íslenskan jarðveg.

Sú var tíðin að sandfok ógnaði byggð víða á landinu. Með samstilltu átaki tókst hins vegar að bægja þeirri ógn frá – og það hefur ráðið miklu um jákvæð viðhorf fólks til landgræðslustarfsins. Baráttan við sandfokið og gróðureyðinguna var þó alls ekki auðunnin, enda er landgræðsla í eðli sínu langtímaverk og þolinmæðisvinna. Því er okkur nútímafólki bæði lærdómsríkt og hollt að kynna okkur hverju landgræðslufólk fyrri tíðar fékk áorkað, þrátt fyrir að skilyrðin væru oft býsna erfið og vantrú almennings mikil.

Setning laga um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands var grunnur þess mikla starfs sem Landgræðslan og Skógræktin hafa innt af hendi í rúma öld. Óhætt er að segja að þau markmið sem Íslandsráðherrann, Hannes Hafstein, lagði upp með hafi gengið eftir, þ.e.: „að gjöra landið betra, vistlegra og fegurra fyrir börn vor og þeirra börn“.

Nýjar áskoranir hafa séð dagsins ljós; áskoranir sem forfeður okkar gátu ekki séð fyrir en ljóst má vera að mikilvægi skógræktar og landgræðslu er ekki minna nú um stundir en þegar umrædd lög voru sett fyrir 110 árum.

Ráðstefna um kolefnisbindingu

16.11.2017 / Ráðstefna um möguleika í kolefnisbindingu verður haldin í Bændahöllinni í Reykjavík þriðjudaginn 5. desember. Meðal annarra heldur írski sérfræðingurinn Eugene Hendrick erindi um aðgerðir sem Írar hafa ráðist í til þess að binda kolefni með breyttri landnotkun og aukinni skógrækt. Eugene hefur verið einn af aðalsamningamönnum Íra í samskiptum við ESB varðandi samninga um kolefnisbindingu með skógrækt.

Auður Magnúsdóttir, deildarforseti auðlinda- og umhverfisdeildar Landbúnaðarháskóla Íslands, fjallar á ráðstefnunni um losun kolefnis frá mismunandi gerðum þurrlendis og Oddný Steina Valsdóttir, formaður Landssamtaka sauðfjárbænda, segir frá nýrri skýrslu um losun gróðurhúsalofttegunda frá sauðfjárbúum á Íslandi og aðgerðum sem sauðfjárbændur hyggjast fara í til þess að draga úr losun.
Þá segja þeir Jóhann Þórsson, sérfræðingur hjá Landgræðslu ríkisins, og Arnór Snorrason, sérfræðingur á Mógilsá, frá möguleikum Íslands með kolefnisbindingu með landgræðslu og skógrækt. Að lokum gefst tími til fyrirspurna og umræðna.

Dagskrá*
Hótel Saga, klukkan 13-16, þriðjudaginn 5. desember
• Binding kolefnis með breyttri landnýtingu og skógrækt – LULUCF (Land Use, Land Use Change, Forestry) og reynsla Íra – Eugene Hendrick, sérfræðingur um kolefnisbindingu
• Losun frá þurrlendi Íslands – Auður Magnúsdóttir, deildarforseti auðlinda- og umhverfisdeildar LbhÍ.
• Sauðfjárbændur og kolefnisbinding – Oddný Steina Valsdóttir, formaður Landssamtaka sauðfjárbænda
• Kolefnisbinding með landgræðslu – Jóhann Þórsson, sérfræðingur hjá Landgræðslu ríkisins
• Kolefnisbinding með skógrækt – Arnór Snorrason, sérfræðingur á Mógilsá
• Umræður og samantekt
Að ráðstefnunni standa Landgræðsla ríkisins, Landbúnaðarháskóli Íslands, Skógræktin og Bændasamtök Íslands. Markmiðið er að draga fram leiðir til bindingar kolefnis hér á landi í því augnamiði að uppfylla skyldur sem m.a. felast í Parísarsamkomulaginu.
* (birt með fyrirvara um breytingar)

Ráðstefnan verður sem fyrr segir haldin þriðjudaginn 5. desember í ráðstefnusölum Hótel Sögu. Hún hefst kl. 13 og lýkur um kl. 16. Aðgangur er ókeypis og öllum opinn en krafist er skráningar á vefnum bondi.is (sjá hlekk undir frétt um ráðstefnuna á vef Bændasamtakanna).
Skráning  

Mountaineers of Iceland vilja leggja sitt af mörkum til að draga úr hlýnun andrúmslofsins

6.11.2017 / Í sumar gerðu sveitarfélagið Bláskógabyggð og Mountaineers of Iceland, með sér samning um uppgræðslu lands í Hólalandi  sem er jörð í eigu hins fyrrnefnda. Hólaland er í Árnessýslu, rétt suðaustan við Sandá.  Mountaineers er ferðaþjónustufyrirtæki sem sérhæfir sig í jeppa og vélsleðaferðum á Suður og Vesturlandi.

Samningurinn gerir ráð fyrir að u.þ.b. 100 ha svæði verði grætt upp og með þeim aðgerðum yrði bundið kolefni í gróðri og jarðvegi.  Hugmynd að þessu verkefni kviknaði hjá starfsfólki Mountaineers sem vildi beita öllum ráðum til að varðveita náttúru Íslands.  Fram kom hjá starfsmönnum Mountaineers við undirritunina að landgræðsla ynni gegn hlýnun jarðar og hægði á bráðnun jökla. Því hefði verið ákveðið að hefja landgræðslu sem er viðurkennd aðferð í baráttunni við loftlagsbreytingar.

Til að ná markmiðum samningsins gerðu Mountaineers og Landgræðsla ríkisins annan samning um aðkomu Landgræðslunnar að verkinu á árinu 2017. Samkvæmt honum tekur Landgræðslan að sér að kortleggja svæðið og skrá ástand þess, m.t.t. gróðurfars, jarðvegsrofs, grjóts og sands á yfirborði auk annarra þátta sem nauðsynlegt er að þekkja áður en hafist er handa við uppgræðslu svæðisins sem og til að meta árangur aðgerða.

Skýrsla um ástand svæðisins verður unnin á grundvelli kortlagningarinnar þar sem ofangreindum þáttum eru gerð skil og Landgræðslan mun vinna heildstæða uppgræðsluáætlun fyrir svæðið. Í uppgræðsluáætlun kemur fram hver eru markmið með uppgræðslunni, hvaða uppgræðsluaðferðum er beitt til að ná fyrrgreindum markmiðum, hve langan tíma tekur að ná þeim markmiðum o.fl.

Fram kemur í samningum að Landgræðslu ríkisins er heimilt að nýta og birta rannsóknarniðurstöður og gögn um þá þætti sem samningurinn tekur til eins og um hefðbundin uppgræðslusvæði væri að ræða. Að sama skapi er Mountaineers einnig heimilt að nýta sér þessa sömu þætti í sinni starfsemi.

Meðfylgjandi mynd var tekin þegar Ólöf Einarsdóttir, framkvæmdastjóri Mountaineers og Árni Bragason, landgræðslustjóri undirrituðu samninginn.

 

Landsmenn hvattir til að safna fræi á Degi íslenskrar náttúru

12.9.2017 / Dagur íslenskrar náttúru er á laugardag, 16. september. Dagurinn verður almennur fræsöfnunardagur og landsmenn eru hvattir til að safna fræi af trjám, einkum birki, og stuðla þannig að útbreiðslu skóglendis á landinu. Mikið fræ er á birki um allt land þetta haustið og upplagt tækifæri að safna fræi, einkum af ungum, beinvöxnum trjám. Áður en fólk fer út að safna er það hvatt til að skoða bæklinginn BIRKI Fræsöfnun og sáning, en þar er að finna ágætar leiðbeiningar.

Stefnt er að því að laugardagurinn 16. september verði helgaður fræsöfnun á vegum skógræktarfélaga um land allt í samræmi við ályktun þess efnis sem samþykkt var nýlega á aðalfundi Skógræktarfélags Íslands á Stórutjörnum í Ljósavatnsskarði. Er almenningur einnig hvattur til að nýta daginn til söfnunar. Verkefnið er þó ekki bundið við þennan eina dag. Ef hvassviðri eða rigning spillir ekki alvarlega ætti að vera hægt að safna fræi birkitrjáa fram yfir miðjan október.

Ef veður verður hagstætt, sem útlit er fyrir, er ætlunin að virkja sem flesta til að fara út og safna fræi og eru skógræktarfélögin í landinu hvött til að hafa forystu um fræsöfnunarverkefni hvert á sínu svæði. Í Morgunblaðinu í fyrr í vikunni var rætt við Hrein Óskarsson, sviðstjóra samhæfingarsviðs Skógræktarinnar, sem mælir með að einkum sé safnað fræi af ungum, beinvöxnum birkiplöntum því þær séu bestu arfberarnir. „Okkur er í mun að fá sem mest af fræjum af þeim og vonandi leggst nokkuð til, því það er mjög gott fræár í birki á landinu öllu,“ segir Hreinn.

Fræsöfnunin er samstarfsverkefni Landgræðslunnar, Skógræktarinnar og skógræktarfélaga. Þessir aðilar hafa, ýmist saman eða hver í sínu lagi, átt þátt í mörgum vel heppnuðum náttúruverndarverkefnum í tímans rás.

Alls staðar þar sem birki vex má tína fræ, reklarnir, sem aðrir nefna köngla, eru stórir og fallegir þetta haustið. Heimagarðar eru nærtækastir fyrir flesta en á höfuðborgarsvæðinu má tiltaka Öskjuhlíð, Elliðaárdal, Heiðmörk og svæðið við Hvaleyrarvatn í Hafnarfirði – að viðbættum almenningsgörðum um allan bæ. Úti á landi eru svo margir frábærir söfnunarstaðir, svo sem Þjórsárdalur, Þórsmörk, Fnjóskadalur og Fljótsdalshérað.

Birkifræið sem safnast í haust verður nýtt til sáningar um allt land. Líklega fer stærstur hluti fræsins til Hekluskóga á Suðurlandi og verður dreift á hentugum svæðum þar strax í haust. Alls spannar Hekluskógasvæðið um100 þúsund hektara í Þjórsárdal, Landsveit, Landmannaafrétti og á Rangárvöllum og er ætlunin að græða það svæði upp með birkiskógum og sjálfsáningu.

 

 

 

Tillögur Landgræðslu ríkisins og Skógræktarinnar vegna aðgerða til að mæta vanda sauðfjárræktarinnar

6.9.2017 / Fyrir skömmu rituðu þeir Árni Bragason, landgræðslustjóri og Þröstur Eysteinsson, skógræktarstjóri, bréf til Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, landbúnaðarráðherra um yfirvofandi samdrátt í sauðfjárframleiðslu og mögulega aðkomu Landgræðslunnar og Skógræktarinnar til að skapa bændum ný atvinnutækifæri. Bréf þeirra Árna og Þrastar bar yfirskriftina „Tillögur Landgræðslu ríkisins og Skógræktarinnar vegna aðgerða til að mæta vanda sauðfjárræktarinnar.“

Bréfið er svohljóðandi:

Forsendur
Boðaður hefur verið allt að 20% niðurskurður í sauðfjárrækt til að ná tökum á framleiðslunni og laga greinina að innanlandsmarkaði.

Með því að efla þau samstarfsverkefni sem þessar stofnanir ríkisins eru að vinna að með bændum er unnt að skapa ný atvinnutækifæri fyrir þá bændur sem hverfa frá sauðfjárrækt eða draga verulega úr henni. Þannig má auka líkur á að þeir geti búið áfram á jörðum sínum, bætt þær og þar með aukið framtíðarverðmæti þeirra og um leið treyst byggð í strjálbýlum sveitum. Bændur eiga vélakost sem þarf til landbótastarfa og margir hafa þá þekkingu sem til þarf. Landgræðsla ríkisins og Skógræktin reka héraðssetur í öllum landshlutum sem geta sinnt leiðbeiningum, áætlanagerð og eftirfylgni með slíkum verkefnum. Stofnanirnar hafa um áratuga skeið átt í farsælu samstarfi við bændur um uppgræðslu lands í verkefninu Bændur græða landið og Landshlutaverkefnunum í skógrækt (nú Skógrækt á bújörðum).

Með auknum framlögum til þessara verkefna mun draga úr hættu á því að samfélagslegur vandi skapist vegna brottflutnings úr sveitum og þau munu stuðla að því að halda landinu í byggð auk fjölþætts umhverfislegs ávinnings. Jafnframt væri tryggt að fjármagn sem væri ráðstafað til búháttabreytinga myndi nýtast til mikilvægra umhverfisverkefna í heimahéruðum. Þau verkefni sem gæti verið um að ræða tengjast fjórum meginþemum:

• Uppgræðsla lands. Samkvæmt gögnum sem koma fram í landbótaáætlunum sauðfjárbænda ganga um 10% fjárstofnsins á afréttum þar sem þörf er á úrbótum á ástandi lands og/eða landnýtingu. Þessir afréttir eru að mestu leyti á gosbeltinu. Landgræðslan er í samstarfi við bændur um uppgræðslu á þessum svæðum. Fjölga mætti þátttakendum í þessu samstarfi og auka verulega umfang slíkra uppgræðsluverkefna. Þá er víða hægt að bæta í uppgræðslu á heimalöndum í gegn um verkefnið Bændur græða landið. Þátttakendum yrði greitt fyrir vinnuframlag á svipaðan hátt og þátttakendum í Skógrækt á bújörðum. Verkefnið mun stuðla að því að draga úr vergri (nettó) losun koltvísýrings frá Íslandi sem nemur 2-2,5 tonnum af CO2 á hektara á ári.

• Endurheimt votlendis. Milli áranna 1960 og 1980 var mikið ræst fram af votlendi í þeim tilgangi að rækta akra og tún sem og að bæta beitarlönd. Verulegur hluti af því landi sem var ræst fram hefur ekki verið nýtt í þeim tilgangi enn sem komið er. Þarna er því svigrúm til þess að endurheimta mikið af votlendi. Bændur eru hér í lykilstöðu þar sem þeir eru að langmestu leyti umráðamenn þess lands sem um ræðir. Með þátttöku í verkefninu gætu þeir fengið greitt fyrir vinnu við endurheimt votlendis. Með þessum hluta verkefnisins má m.a. draga úr losun CO2 og endurreisa vistkerfi sem eru mikilvæg fyrir fjölda lífvera. Mikill fjöldi bænda hefur möguleika til þátttöku í þessum hluta verkefnisins.

• Endurheimt birkiskóga og önnur endurhæfing lands með skóggræðslu. Ísland hefur frá landnámi tapað langstærstum hluta birkiskóganna, sem áður þöktu 25-40% af yfirboði Íslands. Í kjölfar eyðingar skóganna hófst sú gróður- og jarðvegseyðing sem enn sér ekki fyrir endann á. Þessi hluti verkefnisins myndi snúa að endurheimt þeirra þar sem bændur myndu taka fyrir hluta af sínu landi, friða það fyrir beit og rækta nýja landbótaskóga með áherslu á birki og þátttöku í Skógrækt á bújörðum. Einnig væri um að ræða endurheimt skóga á stórum rofsvæðum, sbr. Hekluskóga, þar sem bændum yrði boðin vinna, t.d. sem verktakar, við friðun, gróðursetningu, áburðardreifingu o.fl. Til langs tíma myndi framleiðni landsins aukast og með þessu væri einnig verið að endurreisa vistkerfi sem eru mikilvæg fyrir fjölda lífvera. Með birkiskógrækt má einnig binda 4-6 tonn CO2 árlega í trjágróðri og jarðvegi.

• Skógrækt á bújörðum. Reynsla undanfarna öld hefur staðfest að skógrækt til timburframleiðslu er bæði vel möguleg og hagkvæm í flestum landshlutum og á flestum landgerðum. Samfara ræktun nytjaskóga fer fram kolefnisbinding sem numið getur allt að 10 tonnum CO2 á hektara og ári að meðaltali hjá hraðvöxnum trjátegundum. Að meðaltali nemur árleg binding CO2 í ræktuðum skógum Íslands nú 7,7 tonnum á hektara en aðeins þyrfti slíkur skógur að vaxa á tæpum 7% landsins til að binda alla losun Íslendinga. Margir sauðfjárbændur taka þátt í verkefninu Skógrækt á bújörðum (áður Landshlutaverkefnin í skógrækt) og áhugi meðal bænda hefur aukist nýverið. Um 20 bændur í Vestur Húnavatnssýslu sýndu áhuga á að taka þátt í beitarskógaverkefni á yfirstandandi ári en fjármagn nægði aðeins til að hefja framkvæmdir á fjórum jörðum. Fyrir því er einnig tæplega 30 ára reynsla á Héraði, þar sem skógrækt var liður í aðgerðum þegar allt fé var skorið vegna riðu. Enn er blómleg byggð á Héraði og margir bændur farnir að nýta skógana sína. Fjölga mætti þátttökujörðum í Skógrækt á bújörðum og auka hraða framkvæmda með auknum fjárveitingum.

Landgræðsla ríkisins og Skógræktin vona að ofangreindar tillögur muni í samspili við aðrar aðgerðir draga úr hættu á veikingu byggðar í kjölfar samdráttar í framleiðslu sauðfjárafurða. … „